Selinunte

Selinunte, M.Ö. 628 dolaylarında Sicilya'nın doğusundaki Megara Hyblaea kolonisinden gelen Yunanlar tarafından kuruldu ve Yunan dünyasının en batı ucundaki büyük kentlerinden biri oldu. Adı, bölgede bol yetişen yaban kerevizinden (selinon) gelir; kentin gümüş sikkelerinde bu bitkinin yaprağı basılıydı. Kent, verimli ovası ve iki limanıyla hızla zenginleşti ve iki yüzyıl içinde art arda büyük tapınaklar dikti.

Selinunte bu darbeden hiçbir zaman kurtulamadı. Sağ kalanlar bir süre daha küçük bir yerleşim sürdürdü, ancak M.Ö. 250 dolaylarında Birinci Pön Savaşı sırasında Kartacalılar kalan nüfusu tahliye edip kenti tümüyle terk etti. Bu, alanın kaderini belirledi: üzerine yeni bir kent kurulmadı, tapınaklar onarılmadı, taşlar büyük ölçüde yerinde kaldı.

Selinunte tek bir yapı değil, üç ayrı bölgeye yayılmış bir tapınak topluluğudur: doğu tepesindeki büyük tapınaklar (E, F, G), akropolisteki yapılar (A, B, C, D) ve batıdaki Malophoros kutsal alanı. Bu tapınaklar 18. yüzyıl araştırmacılarınca harflerle adlandırılmıştır, çünkü çoğunun hangi tanrıya adandığı kesin değildir. Topluluk, arkaikten klasiğe uzanan yaklaşık iki yüzyıllık bir Dor evrimini kapsar.

Alanın en öğretici parçası ise kentte değil, 13 kilometre kuzeydeki Cave di Cusa taş ocaklarındadır. Selinunte'nin bütün tapınakları buradan çıkan kalkerli kumtaşıyla yapılmıştır ve ocak, M.Ö. 409'da işçilerin kaçtığı gün olduğu gibi kalmıştır: kayadan yarısı kesilmiş, hâlâ ana kütleye bağlı dev sütun tamburları, taşınmayı bekleyen hazır bloklar ve terk edilmiş kesim kanalları. Yunan mimarisinin üretim zinciri, hiçbir yerde bu kadar açık biçimde donmamıştır.

Selinunte, bir kentin yıkılmasının ne demek olduğunu mimarlık üzerinden gösterir. Roma'da ya da Atina'da yapılar aşındı, dönüştü, yeniden kullanıldı; burada süreç bir günde durdu ve bir daha başlamadı. Alan bu yüzden bir harabe değil, bir kesittir.

Cave di Cusa ise bu okumayı tamamlar. Kayaya yarı bağlı duran tamburlar, tapınağın bir fikirden taşa dönüşme yolculuğunun ilk adımını dondurur. Selinunte'yi gezen kişi, aynı yapıyı üç hâlde görür: ocakta doğmamış, alanda devrilmiş, Tapınak E'de yeniden dikilmiş. Kentin asıl anlattığı şey tanrılar değil, zamandır.