Pisa — Mucizeler Meydanı

11. yüzyılda Pisa, Akdeniz'in en güçlü deniz cumhuriyetlerinden biriydi. Meydanın inşasını başlatan şey de doğrudan bu güçtü: 1063'te Palermo'da Müslüman donanmasına karşı kazanılan deniz zaferinin ganimeti, katedralin temellerini finanse etti. Yapı topluluğu, Venedik'in San Marco'suyla aynı yıllarda ve benzer bir mantıkla — fetihle kazanılmış bir kimlik ilanı olarak — yükseldi.

Çan kulesinin inşası 1173'te başladı ve daha üçüncü kata gelinmeden, 1178'de yapı güneye doğru eğilmeye başladı. Nedeni tasarım değil zemindi: kule, yalnızca üç metre derinliğinde bir temelle, killi ve yumuşak alüvyon üzerine oturtulmuştu. Şans eseri, Pisa'nın girdiği savaşlar inşaatı yaklaşık yüz yıl durdurdu — bu süre zeminin sıkışıp oturmasına izin verdi ve kulenin devrilmesini engelledi.

Meydandaki yapılar ortak bir dili paylaşır: Pisa Romanesk'i. Bu üslubun ayırt edici özelliği, cephenin üst üste dizilmiş, hafif ve ince sütunlu galerilerle katmanlanmasıdır. Katedralin cephesinde dört sıra hâlinde yükselen bu galeriler, ağır bir duvarı bir dizi gölgeli boşluğa çevirir. Beyaz San Giuliano mermeri ile koyu renkli taşın yatay bantlar hâlinde değişmesi ise doğrudan İslam mimarisinden — Pisa'nın ticaret ve savaş yoluyla tanıdığı Endülüs ve Kuzey Afrika yapılarından — alınmış bir motiftir.

Kulenin en ilginç yanı, eğrisinin çift yönlü olmasıdır. 1272'de inşaata devam eden mimarlar, eğimi dengelemek için üst katları kuzeye doğru kaydırarak ördüler; bu yüzden yapı düz bir çubuk gibi değil, hafif bir muz kavisi çizerek eğilir. Yani kule yalnızca eğik değil, aynı zamanda kendi eğimine karşı verilmiş bir mücadelenin kaydıdır. Vaftizhane ise ayrı bir sorunu çözer: 1152'de Romanesk olarak başlatılmış, bir yüzyıl sonra Gotik bir üst katla tamamlanmıştır — tek yapıda iki üslup üst üste durur ve o da hafifçe eğiktir.

Mucizeler Meydanı'nın asıl tasarım kararı, boşluktur. Yapılar birbirine değmez; aralarındaki yeşil çayır, her birinin bütün kütlesiyle görülmesini sağlar. Orta Çağ kenti genellikle sıkışıktır ve katedrali ancak dar bir sokağın ucundan gösterir. Pisa bunun tersini yapar: yapıları bir manzara gibi sunar.

Yapının doğrultulmadan yalnızca dengelenmiş olması da anlamlıdır. 1990'lardaki müdahale kuleyi dik hâle getirebilirdi; getirmedi. Eğim, bir arıza olarak değil, yapının kimliği olarak korundu. Pisa böylece mimarlık tarihine ender bir karar bıraktı: hatayı düzeltmek yerine, onu güvenli kılıp yerinde bırakmak.