Memnon Heykelleri

İki kolossos, aslında bir kapının bekçileridir. Arkalarında bir zamanlar 3. Amenhotep'in cenaze tapınağı vardı — Teb'in batı yakasında inşa edilmiş, Karnak'tan bile geniş, Mısır'ın bilinen en büyük tapınak kompleksi. Ancak yapı Nil'in taşkın ovasına, yıllık suların ulaştığı bir zemine kurulmuştu; yüzyıllar içinde temeller çürüdü, yapı çöktü ve sonraki firavunlar taşlarını sökerek kendi anıtlarında kullandı. Bugün ayakta kalan neredeyse tek şey, girişin iki yanındaki bu devlerdir.

Yunanlar sesi mitolojik olarak açıkladılar. Heykeli, Truva'da Akhilleus'un elinde ölen Etiyopya kralı Memnon'la özdeşleştirdiler; ses, her sabah annesi Şafak tanrıçası Eos'u selamlayan oğlun sesiydi. Bu anlatı heykelleri Roma dünyasının en ünlü turistik durağına çevirdi. İmparator Hadrianus 130'da eşi Sabina'yla birlikte geldi ve sesi duymak için günlerce bekledi; Strabon, Pausanias ve Tacitus'tan başlayarak yüzden fazla Yunanca ve Latince ziyaretçi yazıtı hâlâ heykellerin bacaklarında okunabilir.

Her iki heykel de tek bir kuvarsit bloktan yontulmuştur — kuvarsit, silisle çimentolanmış son derece sert bir kumtaşıdır ve granit kadar zor işlenir. Her biri yaklaşık 18 metre yüksekliğinde ve taht kaideleriyle birlikte 720 tona yakındır. Blokların, büyük olasılıkla Kahire yakınlarındaki Gebel el-Ahmar ocaklarından, yani yaklaşık 675 kilometre kuzeyden getirildiği düşünülmektedir; nasıl taşındıkları hâlâ tam olarak açıklanamamıştır, çünkü bu ağırlıktaki bir yükün Nil'de akıntıya karşı yukarı taşınması olağanüstü bir lojistik gerektirir.

Kuzeydeki heykelin üst gövdesi bugün özgün kuvarsit değil, Roma onarımının kumtaşı bloklarıdır; iki malzemenin dokusu ve rengi arasındaki fark çıplak gözle ayırt edilir ve heykelin tarihini gövdesinde okunur kılar. Güneydeki heykel ise tek parça hâlini büyük ölçüde korumuştur, ancak yüzü ve gövdesi ağır biçimde aşınmıştır. Her iki figür de yüzyıllar boyunca yıllık Nil taşkınlarıyla dizlerine kadar suyun içinde kalmış; kaidelerdeki tuz aşınması bu tekrarlanan ıslanmanın izidir.

Heykellerin doğuya bakması Mısır kozmolojisinin doğrudan bir gereğidir: kral, batı yakasında — ölülerin yakasında — oturur ve her sabah doğan güneşi karşılar. Ölü firavun, günün yeniden başlamasına tanıklık ederek kendi yeniden doğuşunu da tekrarlar. Ses olgusunun tam da şafakta gerçekleşmesi, bu tasarımın istemeden doğrulanması gibidir; taş, kendisinden beklenen şeyi yapmaya başlamıştır.

Arkadaki tapınağın tümüyle yok olması, kalıcılığın malzemeye değil konuma bağlı olduğunu acımasızca gösterir. Mısır'ın en büyük tapınağı, taşkın ovasına kurulduğu için kayboldu; onun kapısındaki iki heykel, kuvarsitten oldukları ve taşınamayacak kadar ağır oldukları için kaldı. Sonsuzluk burada bir tasarım kararının değil, bir malzeme ve ağırlık rastlantısının sonucudur.