Krallar Vadisi
Luksor (Teb) batı yakası, Mısır
Yeni Krallık firavunlarının piramidi bırakıp kayanın içine saklandığı vadi; altmıştan fazla mezarın gizlenmeye çalıştığı bir nekropol.
- Konum
- Teb'in batı yakası, el-Kurn tepesinin eteği
- Tarihleme
- M.Ö. ~1539 – 1075 (18.–20. Hanedan)
- Kapsam
- 60'tan fazla mezar ve 20'den fazla mezar şaftı (KV1–KV65)
- En uzun mezar
- 1. Seti (KV17) — yaklaşık 137 m
- Ünlü buluntu
- Tutankhamun (KV62), Howard Carter, 1922
- Malzeme
- Yerinde oyulmuş kireçtaşı ve şeyl katmanları
- Statü
- UNESCO Dünya Mirası (1979, Antik Teb ve Nekropolü)
“Piramit, içinde hazine olduğunu ilan ediyordu; vadi ise bunu saklamayı denedi.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Yeni Krallık'ın başında Mısır kraliyeti, bin yıldır sürdürdüğü piramit geleneğini terk etti. Neden pratikti: piramit, hırsıza kendi yerini gösteren bir işaretti ve Eski Krallık'ın bütün kraliyet mezarları soyulmuştu. Bunun yerine firavunlar, Teb'in batısındaki ıssız bir vadinin kayalarına, dışarıdan görünmeyen mezarlar oydurmaya başladı. 1. Thutmose'un mezarı bu geleneğin bilinen ilk örneklerindendir; onu yaklaşık beş yüzyıl boyunca 18., 19. ve 20. Hanedan kralları izledi.
Vadi rastgele seçilmedi. Tepesinde, doğal olarak piramide benzeyen el-Kurn adlı sivri bir zirve yükselir; kraliyet, biçimi inşa etmekten vazgeçse de biçimden vazgeçmemiş, doğanın yaptığı piramidin altına sığınmıştır. Mezarları kazan ve boyayan işçiler ise yakındaki Deir el-Medine'de, kendi köylerinde yaşadı; bu köyden çıkan ostrakonlar ve papirüsler sayesinde antik dünyada eşi bulunmayan bir işçi hayatı arşivine sahibiz — devam kayıtları, yevmiye listeleri, hastalık izinleri ve tarihin bilinen ilk kayıtlı grevi.
Gizlilik stratejisi başarısız oldu. Neredeyse bütün mezarlar Antik Çağ'da soyuldu; 20. Hanedan'ın sonunda soygunlar öylesine yaygınlaştı ki, rahipler kraliyet mumyalarını mezarlarından çıkarıp Deir el-Bahari ve KV35'teki gizli zulalarda topladı. Bu mumya zulaları 19. yüzyılın sonunda bulunduğunda, Mısır'ın büyük firavunlarının bedenleri toplu hâlde ortaya çıktı.
Vadi, modern arkeolojinin de sahnesi oldu. 1922'de Howard Carter, Lord Carnarvon'un desteğiyle KV62'yi — Tutankhamun'un neredeyse el değmemiş mezarını — buldu; genç ve tarihsel önemi görece küçük bir kralın gömüsü, mezar hırsızlarının atladığı tek gömü olduğu için 20. yüzyılın en ünlü arkeolojik keşfine dönüştü. Kazılar sürüyor: KV63 (2005) ve KV64 (2011) gibi yeni odalar hâlâ bulunmaktadır.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Tipik bir Krallar Vadisi mezarı, kaya yüzeyindeki bir kapıdan başlayarak eğimli koridorlarla derinlere iner; yolda kuyu odaları, sütunlu salonlar ve depo odaları sıralanır ve dipte lahit odası yer alır. Erken mezarlar (18. Hanedan) belirgin bir açıyla saparak "L" ya da dirsek planı çizer — bu, gizleme amaçlı bir tercihtir. 19. Hanedan'dan itibaren plan düzleşerek tek doğrusal bir eksene döner; 1. Seti'nin KV17'si bu şemanın en uzun ve en gösterişli örneğidir: yaklaşık 137 metre boyunca kesintisiz iner.
Kazı, sertliği yer yer değişen kireçtaşı ve şeyl katmanları içinde ilerledi. Kaya kalitesi kötüleştiğinde işçiler rotayı değiştirmek zorunda kaldı; birçok mezarın açıklanamaz görünen sapmaları jeolojiktir, simgesel değil. Duvarlar önce alçıyla düzeltilir, sonra kırmızı çizgilerle kılavuz ızgara çizilir, ardından hat ustaları taslağı, heykeltıraşlar kabartmayı, boyacılar da rengi işlerdi — mezar, uzmanlaşmış bir üretim hattının ürünüdür.
Bezeme yalnızca süsleme değil, işlevsel bir kılavuzdur. Duvarlar Amduat, Kapılar Kitabı, Mağaralar Kitabı ve Gökyüzü İneği gibi "öte dünya kitapları"nın tam metin ve resimlerini taşır; bunlar kralın gece boyunca güneşle birlikte yeraltından geçerken karşılaşacağı sınavların ve söylemesi gereken sözlerin listesidir. Bir kraliyet mezarı, mimari biçimde ciltlenmiş bir kitaptır. Bugün mezarların en büyük tehdidi ise ziyaretçi nefesinin getirdiği nemdir; bu yüzden Tutankhamun'un mezarının birebir kopyası yapılarak ziyarete sunulmuştur.
Işık ve Sembolizm
Gecenin içinden geçen yolculuk
Vadinin konumu bir tercih değil, kozmolojik bir zorunluluktu. Nil'in doğu yakası yaşayanların, tapınakların ve doğan güneşin; batı yakası ise ölülerin ve batan güneşin yakasıdır. Kral, öldüğünde batıya geçer ve güneşin her gece yaptığı yolculuğu yapar: yeraltına iner, on iki saatlik karanlıktan geçer, sınavları aşar ve şafakta yeniden doğar. Mezarın eğimli koridoru, bu inişin fiziksel karşılığıdır.
el-Kurn tepesinin doğal piramit biçimi, vadiye simgesel bir tavan verir. Kraliyet piramit inşa etmeyi bıraktığında biçimi terk etmedi, yalnızca üretimini doğaya devretti. Ayrıca tepe, tanrıça Meretseger'in — "Sessizliği Seven"in — yurdu sayılırdı; nekropolün bekçisi bir yılan tanrıçaydı ve Deir el-Medine işçileri suç işlediklerinde onun tarafından kör edilmekten korkarlardı.
Mezarların bezemesinde ışık hiç yoktur — hiçbir doğal ışık bu odalara ulaşmaz. Duvarlardaki güneş yolculuğu sahneleri, yalnızca yağ kandillerinin titrek ışığında görülmek üzere boyanmıştır. Mısır mimarlığı tapınakta ışığı bir malzeme olarak kullanırken, mezarda tam tersini yapar: karanlığı bir malzemeye dönüştürür. Görülmeyecek duvarların bile eksiksiz boyanmış olması, bezemenin izleyici için değil, işlemesi için var olduğunu gösterir.
Zaman Çizelgesi
Tarihsel akış
M.Ö. ~1539
Vadinin kullanıma girmesi
Yeni Krallık kralları piramidi bırakıp kaya mezarlarına yönelir.
M.Ö. ~1279
1. Seti'nin mezarı
KV17, yaklaşık 137 metreyle vadinin en uzun ve en zengin bezemeli mezarı olur.
M.Ö. ~1100
Mumya zulaları
Yaygın soygunlar üzerine rahipler kraliyet mumyalarını gizli zulalarda toplar.
1922
Tutankhamun'un mezarı
Howard Carter, neredeyse el değmemiş KV62'yi bulur.
2005
KV63
Seksen yıl sonra vadide yeni bir oda bulunur; kazılar sürmektedir.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.
Konum
Etkileşimli harita yalnızca istediğinizde yüklenir. Yükleme sırasında OpenStreetMap altyapısına teknik bağlantı kurulur. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası’nı inceleyebilirsiniz.