Dendera — Hathor Tapınağı

Dendera, Mısır'ın en eski kutsal alanlarından biridir — Eski Krallık'a uzanan izler taşır ve Khufu döneminde bile burada bir Hathor tapınağı olduğu kaydedilir. Ancak bugün ayakta duran görkemli yapı çok daha geçtir: M.Ö. 54 dolaylarında, geç Ptolemaios döneminde başlatıldı ve Roma imparatorları — Augustus, Tiberius, Nero — tarafından tamamlandı. Dış duvarlarda Kleopatra ve oğlu Kaisarion'un kabartmaları yer alır; bu, Kleopatra'nın çağdaş betimlerinden nadir olanlarından biridir.

Tapınağın tavanındaki dairesel zodyak kabartması, Mısır ve Yunan-Babil astronomik geleneklerini birleştiren eşsiz bir belgedir. 1821'de bir Fransız girişimci tarafından testere ve barutla tavandan sökülerek Paris'e götürüldü; bugün Louvre'dadır ve yerinde bir alçı kopya durur. Kabartma Avrupa'da büyük bir tartışma yarattı: üzerindeki gök cisimlerinin konumundan hesaplanan tarih, o dönemde İncil'e dayanarak kabul edilen dünyanın yaratılış tarihinden eski görünüyordu.

Tapınağın cephesi, Mısır mimarlığının klasik pilonundan ayrılır: burada iki kule yerine, aralarında alçak perde duvarlar bulunan altı büyük sütunlu bir revak vardır. Bu sütunların her biri, dört yöne bakan dört Hathor yüzü taşıyan bir başlıkla taçlanır — tanrıça, yapıya giren herkesi hangi yönden bakarsa baksın karşılar. Hipostil salondaki toplam yirmi dört sütunun tamamı bu Hathor başlığını taşır. Yüzlerin çoğu, Kıpti döneminde sistemli biçimde kazınmıştır; tahribatın kendisi de tarihin bir katmanı olarak yüzeyde durur.

Bezeme tekniği ve korunmuşluğu Dendera'yı bir laboratuvara çevirir. Kabartmalar önce alçak kabartma olarak yontulmuş, sonra ince bir alçı tabakasıyla düzeltilmiş ve mineral pigmentlerle boyanmıştır: mavi için Mısır mavisi (dünyanın ilk sentetik pigmenti), yeşil için malahit, kırmızı ve sarı için toprak oksitler. İs tabakasının bu yüzeyi oksijenden ve ışıktan yalıtması, boyanın kimyasal olarak bozunmasını engelledi — tapınağı tahrip eden şey, aynı zamanda onu koruyan şey oldu.

Hathor'un bir sıfatı "Gökyüzünün Hanımı"dır ve Dendera'nın tavanları bu unvanı harfi harfine yerine getirir. Hipostil salonun tavanı, gökyüzünün tanrıça Nut olarak betimlendiği devasa bir kozmolojik haritadır: Nut'un bedeni salonun boyunca uzanır, güneşi akşam yutar, gece boyunca içinde taşır ve sabah doğurur. Ziyaretçi yukarı baktığında bir tavan değil, işleyen bir evren görür.

Çatıdaki Osiris şapelleri ile aşağıdaki karanlık kutsal oda arasındaki dikey ilişki, ölüm ve diriliş anlatısını bir kata dönüştürür: aşağıda gömülü olan, yukarıda güneşle buluşarak yeniden doğar. Bu mantık Edfu'daki yılbaşı töreninin bir yankısıdır ve iki tapınağın Güzel Buluşma Bayramı'yla birbirine bağlanması, Yukarı Mısır'ın bütününü tek bir kozmik senaryonun sahnesine çevirir. Dendera bu senaryoda gökyüzünün, Edfu ise yeryüzü düzeninin adıdır.