Zeugma
Nizip, Gaziantep, Türkiye
Fırat kıyısında kurulmuş, dünyaca ünlü Çingene Kızı mozaiği başta olmak üzere olağanüstü Roma mozaikleriyle tanınan antik kent.
- Kuruluş
- Selevkos komutanı tarafından, M.Ö. 300 civarı
- Konum
- Nizip, Gaziantep (Fırat kıyısı)
- Ünlü Eser
- Çingene Kızı Mozaiği
- Ölçü
- Kazıların büyük kısmı Birecik Barajı altında kaldı
- Üslup
- Helenistik-Roma mozaik sanatı
- Statü
- UNESCO Geçici Dünya Mirası Listesi
“Fırat'ın sularının yükselişiyle yarışan bir kurtarma kazısı.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Zeugma, Fırat Nehri'nin batı kıyısında, Büyük İskender'in generallerinden biri tarafından M.Ö. 300 civarında kurulmuş, adını Yunanca 'köprü/geçiş' anlamına gelen kelimeden alan stratejik bir ticaret kentidir. Kent, Roma döneminde İpek Yolu üzerindeki kilit konumu sayesinde büyük bir refaha kavuşmuş, zengin tüccar ve yetkili sınıfının villalarıyla donatılmıştır.
Kentin en dikkat çekici mirası, villaların taban döşemelerini süsleyen olağanüstü kalitede Roma mozaikleridir. Bunlar arasında dünya çapında üne kavuşan 'Çingene Kızı' mozaiği, gerçekçi bakışları ve canlı renkleriyle antik mozaik sanatının başyapıtlarından biri sayılır.
2000 yılında Birecik Barajı'nın yapımıyla kentin büyük bölümü sular altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış, bu durum uluslararası destekle yürütülen acil bir kurtarma kazısı sürecini tetiklemiştir. Kazılarda çıkarılan mozaikler ve diğer eserler, Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi'nde -dünyanın en büyük mozaik müzelerinden birinde- sergilenmektedir.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Zeugma'daki Roma villaları, tipik bir Roma konut planına uygun olarak avlu (peristil) etrafında sıralanan odalardan oluşur; villaların en gösterişli mekânlarının (triclinium, yemek salonu) tabanları, figüratif ve geometrik desenli opus tessellatum tekniğiyle döşenmiş küçük renkli taş küplerden (tesera) oluşan mozaiklerle kaplanmıştır.
Kentin Fırat'a bakan yamaçlarına kurulmuş konut dokusu, teraslamalarla desteklenmiş, su kaynaklarına yakınlığı gözeten bir yerleşim mantığı izlemiştir. Kurtarma kazılarında ortaya çıkarılan mozaiklerin büyük bir kısmı, koruma amacıyla dikkatli bir sökme ve taşıma sürecinden geçirilerek müzeye nakledilmiştir; bu süreç, arkeolojik koruma tarihinde önemli bir vaka olarak kabul edilir.
Zaman Çizelgesi
Tarihsel akış
M.Ö. ~300
Kentin kuruluşu
Selevkos generali Seleukos Nikator, Fırat kıyısında Zeugma'yı kurdu.
M.S. 1.-3. yy
Roma dönemi refahı
Kent, zengin villaları ve mozaikleriyle en parlak dönemini yaşadı.
2000
Kurtarma kazısı
Birecik Barajı öncesinde uluslararası acil kurtarma kazısı yürütüldü.
2011
Zeugma Mozaik Müzesi
Kazılarda çıkan eserler Gaziantep'teki yeni müzede sergilenmeye başlandı.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.