Trabzon Ayasofya
Trabzon, Türkiye
Trabzon İmparatorluğu döneminden kalma, olağanüstü fresk programıyla geç Bizans sanatının başyapıtı kilise-cami.
- Konum
- Trabzon, deniz kıyısı
- Tarihleme
- 13. yüzyıl (Trabzon İmparatorluğu)
- Yaptıran
- İmparator I. Manuel Komnenos
- Öne Çıkan Öğe
- Fresk programı ve taş kabartmalar
- Plan
- Kubbeli kapalı Yunan haçı
“Karadeniz'e bakan duvarlarda solmayan bir fresk cenneti.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Trabzon Ayasofyası, 1204'te İstanbul'un Latinlerce işgalinin ardından kurulan Trabzon (Komnenos) İmparatorluğu döneminde, 13. yüzyılın ortalarında İmparator I. Manuel Komnenos tarafından bir manastır kilisesi olarak inşa edilmiştir. Deniz kıyısındaki konumu ve zengin bezemesiyle, küçük ama son derece görkemli bir imparatorluk yapısıdır.
1461'de Trabzon'un Osmanlı egemenliğine geçmesinin ardından yapı bir süre sonra camiye çevrilmiştir. 20. yüzyılda gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon ve temizlik çalışmalarıyla, badana altında kalan geç Bizans freskleri yeniden gün ışığına çıkarılmış ve yapı uzun yıllar müze olarak korunmuştur.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Yapı, ortasında yükselen bir kubbeyle taçlanan kapalı Yunan haçı planında inşa edilmiştir; kubbe, dört büyük paye ve kemer sistemiyle taşınır. Üç yönde yer alan sundurmalı girişler (portikolar), yapıya çevredeki geleneklerden beslenen bir cephe zenginliği katar. Güney cephesindeki taş kabartmalarda, İncil sahnelerinin yanı sıra bölgesel etkiler taşıyan bezeme motifleri işlenmiştir.
Yapının asıl değeri, iç mekânı kaplayan fresk programında yatar. Kubbe, apsis ve tonozlardaki İsa, Meryem, İncil sahneleri ve aziz tasvirleri, geç Bizans (Palaiologos) resim sanatının canlı renkleri ve hareketli kompozisyonlarıyla dikkat çeker; bu freskler, dönemin en iyi korunmuş örnekleri arasında sayılır.
Zaman Çizelgesi
Tarihsel akış
~1250
İnşa
I. Manuel Komnenos döneminde manastır kilisesi olarak inşa edildi.
1461
Osmanlı dönemi
Trabzon'un fethinin ardından yapı zamanla camiye çevrildi.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.