Sümela Manastırı
Maçka, Trabzon, Türkiye
Dik bir kayalığın yüzüne adeta asılı gibi inşa edilmiş, Karadeniz'in en etkileyici Bizans manastırı.
- Kuruluş
- Rivayete göre M.S. 386, Atinalı iki keşiş
- Konum
- Altındere Vadisi, Maçka, Trabzon
- Ölçü
- Kayalık ~1200 m yükseklikte, manastır ~300 m yamaca kurulu
- Üslup
- Bizans manastır mimarisi, kayaya oyma teknik
- Önem
- Panagia Sumela ikonuna adanmış
“Kara Kayanın Meryem Anası.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Sümela Manastırı, Trabzon'un güneyinde, Altındere Vadisi'ndeki dik bir kayalığın yaklaşık 300 metre yükseklikteki bir çıkıntısına inşa edilmiş olağanüstü bir Bizans manastırıdır. Rivayete göre M.S. 386 yılında Atinalı iki keşiş tarafından, Meryem Ana'ya ait mucizevi bir ikonun bu kayalıkta bulunması üzerine kurulmuştur.
Manastır, Bizans, Komnenos ve Osmanlı dönemleri boyunca imparatorlar ve sultanlar tarafından korunmuş, çok sayıda ayrıcalık ve bağışla desteklenmiştir. Özellikle Trabzon Rum İmparatorluğu döneminde önemli bir hac ve öğrenim merkezi hâline gelmiş, geniş bir kütüphaneye ve zengin fresklerle bezeli bir kayaya oyma kiliseye kavuşmuştur.
1923'teki nüfus mübadelesiyle manastırın dini işlevi sona ermiş, bir süre terk edilmiştir. Günümüzde restore edilen yapı, hem kayaya oyma kilisenin olağanüstü fresk programı hem de dramatik doğal konumuyla Karadeniz bölgesinin en çok ziyaret edilen tarihi mekânlarından biridir.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Manastır kompleksi, dik kayalığın doğal bir oyuğuna yaslanarak inşa edilmiş çok katlı yapılardan oluşur; ana kaya kilisesi tamamen kayanın içine oyularak yapılmış, keşiş hücreleri, mutfak ve kütüphane ise kayaya bitişik ahşap ve taş yapılarla tamamlanmıştır. Bu yerleşim biçimi, hem doğal savunma sağlamış hem de manastırın dış dünyadan izole bir ruhani yaşam sürmesine imkân tanımıştır.
Kayaya oyulmuş ana kilisenin iç ve dış duvarları, 9. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar farklı dönemlerde eklenen katmanlı freskler ile kaplıdır; bu freskler İncil sahnelerini ve azizlerin yaşamını konu alır. Manastıra ulaşımı sağlayan dar patika ve merdivenler, yapının erişilebilirliğini kasıtlı olarak zorlaştırarak ruhani bir yalıtılmışlık hissi yaratacak şekilde tasarlanmıştır.
Zaman Çizelgesi
Tarihsel akış
M.S. 386
Rivayet edilen kuruluş
İki Atinalı keşiş, mucizevi ikonun bulunduğu kayalıkta manastırı kurdu.
13.-14. yy
Trabzon Rum İmparatorluğu himayesi
Manastır önemli bir hac ve öğrenim merkezine dönüştü.
1923
Terk ediliş
Nüfus mübadelesiyle manastırın dini işlevi sona erdi.
2010'lar
Restorasyon
Kapsamlı bir restorasyon projesiyle yapı ziyarete yeniden açıldı.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.