Priene
Söke, Aydın, Türkiye
Izgara planlı kent tasarımının en saf örneklerinden biri kabul edilen, Athena Tapınağı'yla ünlü Helenistik dağ kenti.
- Konum
- Güllübahçe, Söke / Aydın
- Tarihleme
- M.Ö. 4. yüzyıl (yeniden kuruluş)
- Öne Çıkan Yapı
- Athena Polias Tapınağı
- Mimar
- Pytheos (Athena Tapınağı)
- Üslup
- Hippodamik ızgara plan · İyon düzeni
“Dağın eteğine kazınmış, akılla çizilmiş bir kent.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Priene, Büyük Menderes Ovası'na bakan Mykale (Samsun) Dağı'nın güney eteğinde yer alan bir İyon kentidir. Bilinen kent, M.Ö. 4. yüzyılda, denizin doldurduğu eski yerleşimin terk edilmesinin ardından bugünkü konumunda yeniden kurulmuştur. Bu yeniden kuruluş, kenti antik dünyanın en düzenli planlanmış yerleşimlerinden birine dönüştürmüştür.
Kentin en görkemli anıtı, mimar Pytheos tarafından tasarlanan ve dönemin İyon düzeninin ölçü kanonlarını belirleyen Athena Polias Tapınağı'dır. Büyük İskender'in bu tapınağın inşasına katkıda bulunduğu ve adına bir adak yazıtı bıraktığı bilinmektedir; yazıt bugün British Museum'dadır. Priene, Helenistik ve Roma dönemlerinde önemini korumuş, ancak limanının alüvyonla dolmasıyla giderek gerilemiştir.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Priene, adını Miletoslu Hippodamos'un geliştirdiği kent planlamasından alan ızgara (grid) sisteminin en iyi korunmuş örneklerinden biridir. Eğimli araziye rağmen sokaklar birbirini dik açıyla kesen düzenli bloklar hâlinde düzenlenmiş; ana caddeler yamaç boyunca yatay, ara sokaklar ise merdivenli olarak dik uzanmıştır. Bu düzen içinde agora, bouleuterion (meclis binası), tiyatro ve konut adaları rasyonel bir geometriyle yerleştirilmiştir.
Kentin bouleuterionu, dört yanı basamaklı oturma sıralarıyla çevrili neredeyse kare planıyla Helenistik meclis mimarisinin seçkin bir örneğidir. Athena Tapınağı ise Pytheos'un yazdığı bir mimari inceleme ile birlikte, İyon düzeninin oran ve detaylarını sonraki yüzyıllara aktaran bir referans yapı hâline gelmiştir.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.