Diyarbakır Surları
Diyarbakır, Türkiye
Çin Seddi'nden sonra dünyanın en uzun ikinci suru olarak anılan, bazalt taşlarıyla örülmüş anıtsal Diyarbakır kent surları.
- Malzeme
- Yerel siyah bazalt taşı
- Konum
- Diyarbakır (Sur ilçesi)
- Temel İnşa
- M.S. 297, İmparator Diocletianus dönemi
- Ölçü
- Uzunluk ~5,8 km, 82 burç, 4 ana kapı
- Üslup
- Roma-Bizans, Artuklu ve Osmanlı katkılarıyla katmanlı
- Statü
- UNESCO Dünya Mirası (2015)
“Karataşın üstüne kurulu kara şehir.”
Tarihi Önem
Neden önemli?
Diyarbakır Surları, Dicle Nehri'ne hâkim bazalt bir platonun üzerine kurulmuş, tarihi kenti çepeçevre saran devasa bir savunma yapısıdır. Temelleri Roma dönemine, M.S. 297 yılında İmparator Diocletianus zamanına uzanan surlar, kentin binlerce yıllık jeostratejik önemini yansıtır ve dünyada Çin Seddi'nden sonra en uzun ikinci sur olarak anılır.
Surlar, yüzyıllar boyunca Bizans, Artuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde çok sayıda onarım ve ekleme görmüş, her dönem kendi mimari izini burçlar ve kapılar üzerindeki kitabelerle bırakmıştır. Bu katmanlı inşa süreci, surları farklı uygarlıkların ardışık katkılarını taşıyan canlı bir tarih belgesine dönüştürmüştür.
Kentin Hevsel Bahçeleri ile birlikte 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan surlar, dört büyük kapısı (Mardin, Urfa, Dağ ve Yeni Kapı) ve seksen ikiyi aşan burcuyla günümüzde hâlâ tarihi kentin sınırlarını belirlemektedir.
Mimari Plan ve Yapı
Yapı ve inşa tekniği
Surlar, bölgeye özgü koyu renkli bazalt taşından inşa edilmiş olup, bu malzeme hem yapıya karakteristik siyah görünümünü kazandırmış hem de yüksek basınç dayanımı sayesinde yüzyıllarca ayakta kalmasını sağlamıştır. Sur hattı boyunca düzenli aralıklarla yerleştirilen seksen ikiyi aşan burç, farklı dönemlerde eklenen kitabeler, kabartmalar ve figürlü süslemelerle bezenmiştir.
Dört ana kapı -Mardin, Urfa, Dağ ve Yeni Kapı- her biri kendi döneminin mimari üslubunu yansıtan farklı tasarım özellikleri taşır; kemerli geçişler, güçlendirilmiş kule yapıları ve savunma amaçlı dar koridorlarla güçlendirilmiştir. İçkale bölümü, surların en eski ve stratejik açıdan en önemli kısmı olarak, kentin yönetim merkezini barındırmıştır.
Zaman Çizelgesi
Tarihsel akış
M.S. 297
Roma dönemi temeli
İmparator Diocletianus döneminde surların ilk büyük inşası gerçekleşti.
Bizans dönemi
Genişletme
İmparator Konstantios surları güçlendirip genişletti.
Artuklu dönemi
Kapı ve burç eklemeleri
Artuklular döneminde çok sayıda kule ve kapı yenilendi, kitabelerle süslendi.
2015
UNESCO Dünya Mirası
Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı UNESCO listesine girdi.
Galeri
Görsel kaynak ve fotoğrafçı bilgileri görsellerin üzerinde belirtilmiştir.